Örgütsel Davranış - Motivasyon Nedir?
21/04/2016 Eğitim ve Gelişim

Örgütsel Davranış – Motivasyon Nedir?

Uzun zamandır örgütsel davranış konusunda birşeyler yazmak istiyordum. Bu konudaki ilk yazıma örgütsel davranışın da temelinde yer alan motivasyon teorileri ile başlamak istiyorum.

Bu kapsamda yüksek lisansda örgütsel davranış hocam olan Prof. Dr. Erdoğan Koç’a da çok teşekkür etmek istiyorum. Sayesinde bu alanda çok şey öğrendim…

Motivasyon (güdüleme) kelimesi Latince “Movere” kelimesinden gelmektedir. Kelime anlamı etki altına almak, harekete geçirmek, teşvik etmektir. Motivasyon, insanların belirli bir amacı gerçekleştirmek için harekete geçmeleri olarak tanımlanır.

Motivasyon teorilerini anlayabilmek için öncelikle teorilerin temelinde yatan dürtülerimizi ve ihtiyaçlarımızı biliyor ve anlıyor olmamız gerekmektedir.

Dürtüler

Herkesin karşılanmamış bir takım ihtiyaçları vardır. Bu ihtiyaçların uyarılmasıyla dürtüler ortaya çıkar. Dürtüler kişiyi davranışa iten bir güçtür. İnsanlar çeşitli dürtülere sahiptir. Bu dürtüler zaman içinde, değişen şartlar doğrultusunda farklılık gösterebilir.
Bununla birlikte sahip olduğumuz bazı dürtülerin farkındayızdır ancak bazıları bilinçaltımızda yerleşik olabilirler. Bu yüzden çoğu zaman davranışlarımızın nedenini bilemeyebiliriz.

İhtiyaçlar

İnsanlar, çeşitli nedenlerden dolayı farklı ihtiyaçlara sahip olabilirler. Bazı insanlar için kişisel ihtiyaçlar daha büyük önem taşırken, diğerleri için sosyal ihtiyaçların karşılanması daha önemlidir.

Motivasyon süreci kişinin ihtiyaçlarını belirlemekle başlar. İnsanlar, fizyolojik ve psikolojik dengelerini sürdürmek için ihtiyaçlarını tatmin etmek zorundadırlar. Motivasyon seviyesi, kişilerin sahip oldukları ihtiyaçların tatmin edilmesiyle orantılı olarak yükselir.

Bunu kendimizden de gözlemleyebileceğimiz gibi; motivasyon ihtiyaçlarımız karşılandığında, yaptığımız işin kalitesi ve miktarı gözle görünür şekilde farklılık gösterecektir.

Motivasyon Teorileri

Kişilerin kendini ve çevresindeki insanların fizyolojik, psikolojik ve sosyal ihtiyaçlarını iyi bir şekilde algılaması başarılı insan ilişkileri açısından çok önemlidir. Bu nedenle motivasyon teorilerini tanımak ve öğrenmek son derece önem taşımaktadır.

Motivasyon konusunda birçok bilim adamı çeşitli teoriler ortaya sürmüştür. Ancak bunların dört tanesi diğerlerine göre daha çok kabul görmektedir:

  1. Maslow’un İhtiyaçlar Hiyerarşisi
  2. Herzberg’in Motivasyon Hijyen Teorisi
  3. McClelland’ın Motivasyon Teorisi
  4. Alderfer’in Motivasyon Teorisi

Maslow’un İhtiyaçlar Hiyerarşisi

Motivasyon konusunu ilk inceleyen uzmanların başında Abraham Harold Maslow gelmektedir.

Maslow, insan ihtiyaçlarını hiyerarşik olarak ele almış ve en alttaki ihtiyaçların karşılanmasının ardından insanların bir üstteki ihtiyaçlar kategorisine doğru yönelebildiğini ifade etmiştir.

Abraham Maslow’un ihtiyaçlar hiyerarşisi, bir tür motivasyonel etki gösterir. Başka bir ifadeyle, belirli bir basamak ihtiyacını karşılayan birey, bir sonraki basamağa atlamak için motive edilebilir.

Maslow İhtiyaclar Piramidi

Fizyolojik İhtiyaçlar: İnsanların doğuştan sahip oldukları ve arzu ettikleri temel ihtiyaçlardır. Yemek, uyumak, nefes almak gibi ihtiyaçlar bu kategori için örnek verilebilir.

Güvenlik İhtiyacı: İnsanlar can ve mal varlıklarının korunmasını isterler. Aynı şekilde insan doğası gereği özgürlüğü ve mülkiyeti seven bir yapıdadır. Bu nedenle, tüm insanlar baskıya ve zorlamaya karşı kendilerini korumak isterler. Bunların dışında yaşlılık, hastalık, işsizlik gibi durumlara karşı da kişi, geleceğinin güvenlik içerisinde olmasını arzularlar.

Sevgi ve Aidiyet İhtiyacı: Fizyolojik ve güvenlik ihtiyaçlarından sonra insanın sosyal yönünü geliştirecek ihtiyaçları ortaya çıkar. Sevme, sevilme, bir gruba ait olma, şefkat, yardımseverlik gibi ihtiyaçlar bu gruba örnek gösterilebilir.

Saygı İhtiyacı: İnsanlar sevmek ve sevilmek dışında saygı duyulmak da isterler. Kişiler temel fizyolojik ve güvenlik ihtiyacını ve ardından sevgi ve aidiyet ihtiyaçlarını karşıladıktan sonra tanınma, sosyal statü sahibi olma, başarı elde etme, takdir edilme, saygı görme gibi ihtiyaçlara ilgi gösterirler.

Kendini Gerçekleştirme İhtiyacı: Fizyolojik ve güvenlik ihtiyaçlarını ve diğer belirtilen türdeki ihtiyaçlarını karşılamış olan birey, son aşamada ideallerini, yeteneklerini ve kendini gerçekleştirme ihtiyacını duyar. Örneğin: Yapma tamamlama arzusu, kişisel tatmin, kişisel başarı, bilimsel buluşlar.

Herzberg’in Motivasyon-Hijyen Teorisi

Motivasyon konusunda geliştirilmiş teorilerden birisi de Frederick Irwing Herzberg’in “Çift Faktör Teorisi” ya da “Motivasyon-Hijyen Teorisi” olarak bilinen yaklaşımıdır. Herzberg, özellikle iş yaşamındaki motivasyon kaynaklarını incelemiş ve motivasyonu belirleyici iki faktörün bulunduğunu belirtmiştir: Motivasyonel faktörler, hijyen faktörler

Motivasyonel Faktörler: Başarı, tatmin, takdir edilme, yapılan işin niteliği, yetki ve sorumluluk sahibi olma, ilerleme ve yükselme imkânlarının olması motivasyonel faktörler arasında sayılabilir. Bu faktörlerin sağlanması durumunda kişilerin çalışma istek ve arzuları artar. Bu faktörlerin bulunmaması halinde ise bireylerin çalışma istek ve arzuları azalabilir. Bu faktörler bireyi mutlu kılan, işyerine bağlayan, çalışmaya özendiren ve doyum sağlayan unsurlardır.

Hijyen Faktörler: İşletme politikası ve yönetimi, çalışma koşulları, ücret, özel yaşamdaki mutluluk düzeyi, organizasyonda alt-üst ilişkisi gibi unsurlar “hijyen faktörler” olarak adlandırılır. Hijyen faktörler mevcut olduğunda iş tatmini gerçekleşir ve bireyleri çalışmaya motive edebilir. Hijyen faktörlerinin negatif olması durumunda ise motivasyonel etki ortadan kalkar. Hijyen faktörler, bireyin işten ayrılmasına ve tatminsizliğine yol açacak unsurlar olarak görülebilir. Bunun yanı sıra hijyen faktörler, tek başına motivasyon için yeterli değildir.

McClelland’ın Motivasyon Teorisi

David Clarence McClelland, Maslow ve Herzberg’den farklı olarak insanların farklı ihtiyaçlara yöneldikleri ve bu ihtiyaçları karşılandığı ölçüde tatmin olacakları görüşünü savunmaktadır.

McClelland, Maslow gibi kişilerin temel fizyolojik ve güvenlik ihtiyaçlarından söz etmemiş, daha doğrusu bu ihtiyaçların üzerinde bulunan üç tür ihtiyacı ele almıştır. Bu ihtiyaçlar şunlardır: Başarı, sosyal ilişkilerde bulunma, güç

Başarı: İnsan yaptığı işleri başarmayı arzulayan ve bundan haz duyan bir varlıktır.

Sosyal İlişkilerde Bulunma: İnsan doğası gereği sosyal ilişkilerde bulunma (arkadaşlık, dostluk, sevgi) ihtiyacını hisseder.

Güç: İnsan güç elde etmeyi seven bir varlıktır. Bu maddi bir güç (para) olabileceği gibi, makam, mevki, otorite şeklinde bir güç de olabilir.

Alderfer’in Motivasyon Teorisi

Clayton Paul Alderfer ise insan ihtiyaçlarını üç farklı kategoriye ayırmaktadır.

Alderfer’e göre varlık ihtiyaçları karşılandıktan sonra ikinci basamak ihtiyaçlar (sosyal ilişkiler), daha sonra da üçüncü basamak ihtiyaçlar (gelişme ihtiyaçları) karşılanabilir.

Varlık İhtiyaçları: İnsanların doğuştan itibaren sahip oldukları ihtiyaçlardır. Yiyecek, içecek, barınma ihtiyaçları örnek olarak verilebilir.

Sosyal İlişkiler İhtiyacı: İnsanlar başka insanlarla bir arada olmak, duygu ve düşüncelerini onlarla paylaşmak isterler.

Gelişme İhtiyaçları: İnsanların kendilerini geliştirme ihtiyaçlarıdır. Başarı elde etme, tanınma, kabul edilme bu tür ihtiyaçlara örnek olarak gösterilebilir.

Share: