Eğitim İhtiyaç Analizi

ADDIE’yi Tanıyalım: Analiz

Kurumsal öğretim tasarımından bu yazımda kısaca bahsetmiştim. Artık ADDIE’ye daha detaylı bakmamızın zamanının geldiğini düşünüyorum.

Kısa bir hatırlatma ile başlayalım; ADDIE her harfin modelin ana aşamalarından birisine karşılık geldiği bir kısaltmadır: Analiz (A), Tasarım (D), Geliştirme (D), Uygulama (I) ve Değerlendirme (E).

ADDIE modeli 1970’lerin sonunda Florida State University, Eğitim Teknolojisi Merkezi’nde geliştirilmiştir. Neredeyse elli yaşında olmasına rağmen model güncelliğini korumuş ve en çok kullanılan öğretim tasarımı modeli olmayı başarmıştır.

ADDIE, bu popülariteyi kullanımı kolay, esnek ve çok yönlü olması gerçeğine borçludur. ADDIE’nin bir başka avantajı konjonktürel olmasıdır; yani her adımda yapılabilecek hataları düzeltmenizi mümkün kılar böylelikle son ürünün kalitesini geliştirir.

Elbette modelin eksiklikleri de yok değil. İçerik üretim sürecinin doğrusallığı ana eksikliği olarak değerlendirilebilir çünkü bu durum hem gelişim faaliyeti oluşturma maliyetini hem de zaman gereksinimlerini olumsuz şekilde etkileyebilir. Bu durum son yıllarda daha hızlı sayılabilecek öğretim tasarımı modellerinin geliştirilmesine de yol açtı fakat onların da farklı eksiklikleri var. Bu nedenle şimdilik ADDIE’ye geri dönelim ve işlemesini sağlayan şeylere bakalım.

Analiz için A

İnceleyeceğimiz ilk (en çok zaman harcamamız gereken) ADDIE aşaması ihtiyaç analizdir. Beklendiği gibi bir içeriği oluşturmadan önce gereksinimleri ne kadar iyi belirlerseniz ortaya çıkan eğitim de o kadar etkili olacaktır.

İhtiyaç analizi aşaması katılımcı analizi, içerik analizi, medya (ortam) analizi olarak 3 ana başlığa ayrılabilir ve bize aşağıdaki konulara dair net bir fikir edinmenize yardımcı olur:

Bu aşamada sorulabilecek sorulara girmeyeceğim, İhtiyaç Analizinde Kullanılabilecek Sorular adlı yazımda kullanabileceğiniz sorulara örnek vermiştim. İnceleyebilirsiniz ayrıca detaylı sorularınız için benimle iletişime geçebilirsiniz.

Bir çok eğitim birimi için ihtiyaç analizi sadece eğitim tasarımı için kullanılan bir süreç değildir, aynı zamanda bir gelişim danışmanlığı sürecidir.

İçerik Analizi

Bu gelişim faaliyeti ile neyi hedefliyoruz?
Bir gelişim faaliyetini tasarlamaya başlamadan öne bu faaliyet ile neyi amaçladığımızı belirlemek ve amaçlarda tasarım sürecine dahil olan herkesin (talep birimleri, konu uzmanları, katılımcıları temsil edebilecek küçük gruplar gibi) hem fikir olması çok önemlidir. Gelişim faaliyetiniz ne öğretmeyi amaçlıyor? Faaliyeti tamamlayan katılımcılara hangi bilgi ve becerileri katacak? Bu hedefleri başlangıçta açık bir biçimde belirlediğinizde hayatınızı çok daha kolaylaştıracaksınız çünkü bu işlem kendinize “Bu sayfa ihtiyaçlarımızı karşılıyor mu? Bu uygulama hangi hedefimizin gelişmemize yardımcı oluyor mu?” sorularını sormanızı mümkün kılacak. Hedeflerin başlangıçtan itibaren ayrıntılı olarak açıklanması ve ölçülebilir olmaları gerekir.

Gelişim faaliyetinin yapısal nitelikleri nelerdir?
Analizin önceki adımlarında toplanan bilgiler gelişim faaliyetinin yapısını belirlemenizde size yardımcı olacaktır.

  • Eğitiminizi modüllere bölmeniz veya adım adım talimatlar eklemeniz gerekiyor mu?
  • Hangi önemli noktalarda bilginin edinildiğini ve unutulmadığını test etmeniz gerekiyor?
  • Her bir teste ne kadar ağırlık verilecek?
  • Modüller boyut ve önem bakımından farklılık gösterecek mi?
  • Katılımcılar, gelişim faaliyeti süresince edinecekleri dokümanları, materyalleri eğitimden sonra kullanmaya devam edecekler mi veya nasıl kullanacaklar?

Değerlendirme için hangi kriterler kullanılacak.
ADDIE yönteminin en güzel yanlarından biri ihtiyaç analizi sürecinde, eğitim sonuçlarını hangi kriterlerde analiz edeceğimizi belirleyebilmemiz. Bu sayede eğitimin hangi bölümünde gelişime ihtiyaç olduğunu görebiliyoruz.
Katılımcılar tarafından edinilecek bilgileri değerlendirme yolunu belirlemeniz gerekiyor. Bunlar dışında aşağıdaki sorulara da cevaplarınızın olması yardımcı olacaktır:

  • Katılımcılar eğitimin içinde veya tamamlanmasından sonra nasıl notlandırılacak? Notlandırılacak kısa süreli testler mi kullanacaksınız yoksa eğitimin verimliliği katılımcıların edindiği pratik becerilere ve aynı şekilde verimlilikteki artışa göre mi ölçülecek?
  • Katılımcılara not vermeyi planlıyorsanız geçiş notu ne olacak ve katılımcılar sonuçlarını geliştirmek için başarısız olduğu bir sınava / eğitime tekrar girebilecek mi?

Katılımcı Analizi

Eğitim programının veya gelişim faaliyetinin öncelikli hedef kitlesi kim?
Katılımcılarımız hangi yetkinlik seviyesinde? Yetkinlik seviyelerini 4 seviyeli* olarak kabul edersek; katılımcılar bu alana yeni adım atmış seviye 0 veya 1 kişiler midir veya destekle yapabilen ve biraz daha deneyime ihtiyaç duyan seviye 2 kişiler midir? Bunlar dışında zaten bu alanda uzman ve bilgi güncellemesine ihtiyacı olan kişiler de olabilir.

Hedef kitlenin genel özellikleri (çalışma saatleri, çalışma alanları, kullandıkları bilgisayar programının versiyonu gibi) eğitim içeriğini ve sürecini etkileyebilir. Bunlar dışında yaş (jenerasyon), sosyoekonomik durum, iş deneyimi, eğitim gibi değişkenler de maksimum öğrenme verimliliği sağlamak için faydalı olacaktır.

*Yetkinlik seviyeleri
seviye 0: Hiç bilgisi yok.
seviye 1: Konu hakkında sadece temel bilgisi var.
seviye 2: İlgili süreci / işi yanında bir desteleyen / yönlendirici ile yönetebilir.
seviye 3: İlgili süreci / işi herhangi bir yardım almadan yönetebilir.
seviye 4: İlgili süreç / iş ile ilgili bilgi aktarımı yapabilir, eğitim verebilir.

Medya (Ortam) Analizi

Fiziksel ve organizasyonel kısıtlamalarımız nelerdir?
Eğitim için hangi ortamını kullanacağımızı, hangi saatler arasında olacağını (vardiyeli çalışan şirketler aynı eğitimi birden fazla vardiye için sunmak veya servis saatlerinin aksamaması için kısa süreli eğitimler vermek isteyebiliyor) bilmemiz çok önemlidir. Aşağıdaki konular eğitimi sunarken sorunlar ile karşılaşmamızı ve tasarım sürecine geri dönüp, tekrar çalışmamıza engel olacaktır.

  • Organizasyonun belirlediği sınırlamalar var mı? (Bilgi teknolojileri altyapısı, iş sağlığı ve güvenliği zorunlulukları gibi)
  • Eğitim süresi veya katılımcıların bireysel olarak tamamlaması gereken faaliyetler için ayrılan süre herhangi bir şekilde sınırlı mı?
  • Eğitim hangi ortamda gerçekleşecek? Fiziksel bir sınıfta / toplantı salonunda veya uzaktan mı?
  • Fiziksel alanlar dersin gereksinimlerinin tümünü karşılıyor mu ya da bu gereksinimler ihtiyaç olması halinde karşılanabilir mi?
  • Ortam gelişim faaliyetinin verimliliğini etkileyecek mi?

Gelişim faaliyetinin teknik gereksinimleri nelerdir?
Analiz aşamasında, özellikle eğitimin kendisinin veya bir bölümünün e-eğitim olması planlanıyorsa, tüm teknik gereksinimlerinin ve sınırlamalarının bilinmesi gerekir (bazı internet sitelerine erişimi kısıtlayan veya engelleyen şirketlerde Youtube üzerinden video göstermek bile sorun olabilir). Eğitim tasarımı üzerinde çalışmaya başlamadan önce aşağıdaki ayrıntıları bildiğinizden ve çözüm sunduğumuzdan emin olmamız gerekmekte:

  • Katılımcıların internet bağlantılarının bant genişliği.
  • Katılımcıların sesli içerikleri dinleyebilmeleri için gerekli cihazların ve ortamın bulunup bulunmadığı. (Üretim hattında çalışan bir mavi yakalı çalışan için sesli içerikler sorun olabilir)
  • Katılımcıların bilgisayarlarına önceden yüklenmesi gereken yazılımların listesi.
  • Katılımcıların gelişim faaliyetine erişim sağlamayabilmeleri için gerekli olan tarayıcıların ve eklentilerinin listesi.

Zorunlu bilgi kaynakları ne kadar erişilebilir.
Analiz aşamasında, eğitim içinde veya tasarım süresince kullanacağınız kaynakların erişilebilirliğini değerlendirmemiz de önemlidir.

  • Gerekli bilgi kaynakları şirket içinde mevcut mu yoksa başka bir yerden mi bulunmaları gerekecek? (Şirket içinde ise bilgilerini ve uzmanlıklarını paylaşarak konu uzmanlarımız kimler ve tasarım sürecine ne kadar zaman ayıracaklar?)
  • İnternette eğitimin konusu hakkında bilgi mevcut mu? Kolayca erişilebilir mi? Ücretli kaynaklar ise, şirket kullanım maliyetini karşılayabilir mi?
  • Daha önce yazılmış/oluşturulmuş olan konu hakkında herhangi bir malzeme var mı? Belki de daha önce organizasyonda kullanılan farklı bir eğitim?

Özetlemek gerekirse;
Nereye gideceğiz?
– Bu gelişim faaliyeti ile neyi hedefliyoruz?

Nasıl gideceğiz?
– Gelişim faaliyetinin yapısal nitelikleri nelerdir?

Yolcularımız kimler?
– Eğitim programının veya gelişim faaliyetinin öncelikli hedef kitlesi kim?

Aracımızın ve yolun özellikleri ne?
– Fiziksel ve organizasyonel kısıtlamalarımız nelerdir?
– Gelişim faaliyetinin teknik gereksinimleri nelerdir?
– Zorunlu bilgi kaynakları ne kadar erişilebilir.

Gitmemiz yere geldiğimizi nasıl anlayacağız?
– Değerlendirme için hangi kriterler kullanılacak.

Şimdilik analiz aşamasını bu şekilde tamamlayalım. ADDIE ile ilgili bir sonraki yazımda sizlere ikinci aşama olan “Tasarım”dan bahsedeceğim.

Bunun dışında öğretim tasarımı ile ilgileniyor veya bu alanda çalışıyorsanız, RAD (Rapid Application Development – Hızlı Uygulama Geliştirme) veya SAM (Successive Approximation Model – Ardışık Yaklaşım Modeli) gibi alternatif öğretim tasarımı modellerini araştırabilirsiniz.

Öğretim tasarımı konusunda inceleyebileceğiniz diğer yazılarım:
Eğitim Tasarımcısının 8 Temel Rolü
Kurumsal Öğretim Tasarımı
Veri Toplama Yöntemleri
Problemlerin Nedenleri ve Çözüm Önerileri
İhtiyaç Analizinde Kullanılabilecek Sorular
Eğitim İhtiyaç Analizi

Bu blog, kurumsal akademilerin yapılandırılması, kurumsal eğitim ve gelişim, yetenek yönetimi, yetkinlik analizi, öğrenme yolculuğu tasarımı, gelişim faaliyetlerinin tutundurulması ve kültürel dönüşüm konularında bilgi, deneyim ve uygulamalar paylaşmak için kurulmuştur. Ceviz Akademi’de ele aldığım herhangi bir konu ile ilgili sorunuz ya da yayınlanmasını istediğiniz bir konu öneriniz olduğunda gunduz.guldamlasi@outlook.com e-posta adresinden veya Bize Ulaşın sayfamızdan bana ulaşmanızı rica ediyorum.

Share: